Το μαύρο κουτί

Ακούγοντας τις λέξεις “μαύρο κουτί”, η σκέψη πιθανόν πηγαίνει στη “συσκευή καταγραφής στοιχείων πτήσης”. Ίσως οι περισσότεροι να μη γνωρίζουν ότι αυτή η συσκευή, που χρησιμοποιείται στις αεροπορικές μεταφορές, περιέχεται σε ένα κουτί το οποίο δεν έχει μαύρο χρώμα αλλά έντονο πορτοκαλοκόκκινο, προκειμένου να εντοπίζεται ευκολότερα σε περίπτωση ατυχήματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο όρος “μαύρο κουτί” είναι ανεπίσημος, αλλά χρησιμοποιείται ευρύτατα από τα μέσα ενημέρωσης και στο διαδίκτυο [1].

Ωστόσο, στην επιστήμη και την τεχνολογία, ένα μαύρο κουτί είναι μία διαδικασία, συσκευή, σύστημα ή αντικείμενο που μπορεί να θεωρηθεί αποκλειστικά και μόνο από τα δεδομένα εισόδου και εξόδου, χωρίς καμία γνώση της εσωτερικής λειτουργίας του, δηλαδή η εφαρμογή του είναι αδιαφανής (μαύρη). Τα δεδομένα εισόδου είναι οι πόροι που έχουμε στη διάθεσή μας, ενώ τα δεδομένα εξόδου είναι το αποτέλεσμα (οι επιθυμητοί στόχοι) [2], [3].

Ο εγκέφαλος του ανθρώπου είναι ένα μαύρο κουτί, αφού κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τις εσωτερικές διεργασίες που συντελούνται. Η διατύπωση μιας ερώτησης και η έκφραση μιας απάντησης δεν αποτελούν παρά μόνο τα δεδομένα εισόδου και εξόδου. Η αναζήτηση της αλήθειας, ως προς τη μέθοδο που εφαρμόστηκε για την μετατροπή των ερεθισμάτων σε αντιδράσεις, δεν είναι εφικτή. Έρχονται τώρα κάποιοι και προσπαθούν να βρουν τις εξηγήσεις σε συμπεριφορές και λόγια ερμηνεύοντας τα πάντα ασταμάτητα. Η ενθουσιώδης σκέψη ότι ένα σημαίνον έχει πολλά σημαινόμενα μοιάζει ξανά και ξανά ως μία νέα ανακάλυψη. Όσοι με υπερβολικό ζήλο σχολιάζουν τα δεδομένα πριν τα γεγονότα (αλλά κυρίως χωρίς την επαφή τους με αυτά) δεν απέχουν πολύ από τους κουτσομπόληδες που διαδίδουν συκοφαντίες. Τα ενδεχομένως, πιθανόν και ίσως διαμορφώνουν τη γνώμη μέσα από μία διαδικασία χαλασμένου τηλέφωνου όπου τεχνηέντως παραλείπονται στοιχεία.

Οι ερμηνείες δίνουν και παίρνουν, ιδιαίτερα όταν ένα οποιαδήποτε σύστημα βρίσκεται στην επεξεργασία των δεδομένων εισόδου, δίχως να έχουν εξαχθεί αποτελέσματα, κι ενώ δεν υπάρχει πρόσβαση στη λειτουργία. Προβάλλονται απόψεις, κρίσεις, θέσεις, πεποιθήσεις, αντιλήψεις, εντυπώσεις (τι ωραίες λέξεις!) όχι εκ του αποτελέσματος αλλά βάσει του τι μέλλει γενέσθαι. Γεμίσαμε προφήτες, καθώς όλο και πιο πολλοί έχουν την αίσθηση, διαίσθηση και έκτη αίσθηση του τι πρόκειται να συμβεί. Η αλήθεια (τους) καταγράφεται μέσα από ένα παιχνίδι λέξεων και βερμπαλισμού, χωρίς ίχνος επιστημονικής τεκμηρίωσης. Για να πείσουν ως προς την αντικειμενικότητα βαφτίζουν πασιφανές και προφανές αυτό που κανείς δεν βλέπει. Λένε: «από τα λόγια είναι… ολοφάνερο», και ο αποδέκτης λυπάται που δεν το αντιλήφθηκε πρώτος.

Όμως, οι σημασίες είναι όπως οι αποχρώσεις. Πρόκειται για δεδομένα εξόδου κατόπιν αντιληπτικών διεργασιών. Για παράδειγμα, το λευκό είναι το πλήρες ταίριασμα των επιμέρους χρωμάτων που συνθέτουν το φως. Αυτή η σύνθεση των ακτινοβολιών, που λαμβάνει χώρα στον εγκέφαλο, ερμηνεύεται ως λευκό. Αν η έννοια της αλήθειας συμβολίζεται με το λευκό (παρουσία φωτός) και η απόκρυψή της με το μαύρο (απουσία φωτός), τότε όλες οι αποχρώσεις αποτελούν ερμηνείες που κυμαίνονται από την ορθότητα ως το ψέμα. Οι ερμηνείες είναι όσες και οι αποχρώσεις, δηλαδή άπειρες, ενώ το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είναι η υποκειμενικότητά τους.

Σύμφωνα με τη “μέθοδο του μαύρου κουτιού”, οι επιθυμητοί στόχοι επιτυγχάνονται με βάση τις διαδικασίες που απαιτούνται, για να μετατραπούν τα δεδομένα εισόδου σε δεδομένα εξόδου, αλλά και από τα προαπαιτούμενα για την εξεύρεση λύσεων ή την επιτυχία μιας διαδικασίας [4]. Θέτονται, λοιπόν, κάποιοι όροι οι οποίοι εφαρμόζονται με μία μέθοδο. Θα μπορούσα να χαρακτηρίσω τον αποπροσανατολισμό, την προπαγάνδα και τη δημιουργική ασάφεια ως ορισμένες από τις μεθόδους του μαύρου κουτιού του μυαλού, που χρησιμοποιούνται κατά κόρον στην επιβολή εξουσίας. Στην πρώτη περίπτωση τα εξαγόμενα αποτελέσματα δίνονται με απόκρυψη των όρων και την απομάκρυνση από την ορθή κατεύθυνση. Στη δεύτερη περίπτωση συμβαίνει ό,τι και με τον αποπροσανατολισμό αλλά με αλλοίωση ή καταστροφή των όρων. Στην τρίτη περίπτωση οι όροι μπορούν ή μπορεί να οδηγήσουν στην ορθή κατεύθυνση, αλλά το μονοπάτι δεν είναι ξεκάθαρο, γι’ αυτό τα συμπεράσματα αιωρούνται μεταξύ ικανότητας και αβεβαιότητας ως προς την επίτευξη των στόχων. 

Ο ζωγράφος Rene Magritte με τον πίνακά του μας προκαλεί να αμφισβητήσουμε ό,τι βλέπουμε και ό,τι νομίζουμε πως ξέρουμε. Πιστεύω ότι η δύναμη, γι’ αυτήν την αμφισβήτηση, βρίσκεται στις εσωτερικές διεργασίες που ενισχύονται από άλλες τεχνικές, όπως η μάθηση και η μνήμη. Με αυτόν τον τρόπο, οι φιλτραρισμένες αισθήσεις μας θα αναδείξουν την πραγματικότητα μετατρέποντας κάθε ερμηνεία σε συναίσθηση.

Εικόνα:

Rene Magritte (1928). Ο Ψεύτικος Καθρέφτης (The False Mirror). Διαθέσιμη στο <http://www.renemagritte.org/the-false-mirror.jsp#prettyPhoto>

Πηγές:

[1] http://en.wikipedia.org/wiki/Flight_recorder#cite_note-BBC-11

[2] http://en.wikipedia.org/wiki/Black_box

[3], [4] http://www.innosupport.net/uploads/media/GR_3_1_01.pdf

Η αποκατάσταση της Καλλιόπης

«Μουσάων Ελικωνιάδων ἀρχώμεθ’ ἀείδειν,…»

«Τις Ελικωνιάδες Μούσες θ’ αρχίσω τραγουδώντας…», όπως ο Ησίοδος στη Θεογονία.

Οι κόρες του Δία και της Μνημοσύνης, έμαθαν στον Ησίοδο τραγούδια καλά και του έδωσαν έμπνευση θεσπέσια και μαγική, ώστε να γράψει πώς γεννήθηκαν πρώτα οι θεοί και η γη, οι ποταμοί, ο απέραντος πόντος, τα λαμπερά άστρα και ο αχανής ουρανός. Οι εννέα θυγατέρες, που κατοικούν στον Όλυμπο, είναι η Κλειώ, η Ευτέρπη, η Θάλεια, η Μελπομένη, η Τερψιχόρη, η Ερατώ, η Πολύμνια, η Ουρανία και η Καλλιόπη. Η Καλλιόπη, η πρώτη και η καλύτερη απ’ όλες, συντροφεύει εκείνον από τους σεβαστούς βασιλιάδες τον οποίον οι Μούσες ξεχωρίζουν και στάζουν γλυκιά δροσιά στη γλώσσα του, για να διοικεί με δίκαιες αποφάσεις και σωστά να αγορεύει, να σβήνει γρήγορα τις μεγαλύτερες φιλονικίες και να ικανοποιεί τους αδικημένους πολίτες με καλοπροαίρετα λόγια. Αυτό είναι των Μουσών το θείο δώρο στους ανθρώπους [1].

Τις Μούσες ίσως τις γνωρίζουμε μόνο ως θεές της ποίησης και της μουσικής. Στον Όμηρο, όπου βρίσκουμε τις πρώτες πληροφορίες γι’ αυτές, φαίνεται να είναι αποκλειστικά θεές της μνήμης: «Παρούσες είστε σε όλα και ξέρετε τα πάντα, ενώ εμείς τίποτα δε γνωρίζουμε, τη φήμη μόνο ακούμε και αγνοούμε την αλήθεια», λέει στην Ιλιάδα. Ο επικός ποιητής τις επικαλείται σε διάφορες περιπτώσεις, για να τον βοηθήσουν να θυμηθεί ένα γεγονός [2].

Η χορωδία των Μουσών αποτελούσε μια αδιάσπαστη ομάδα για πολλούς αιώνες. Με το χρόνο αποδόθηκαν, σε κάθε μία, ειδικές δικαιοδοσίες, για τις οποίες οι φιλόσοφοι και οι ρήτορες δεν συμφωνούσαν πάντα μεταξύ τους [3].

Η Καλλιόπη θεωρείται η Μούσα της Επικής Ποίησης, η Κλειώ είναι η Μούσα της Ιστορίας, η Ευτέρπη της Αυλητικής Τέχνης, η Θάλεια της Κωμωδίας, η Μελπομένη της Τραγωδίας, η Τερψιχόρη του Χορού και της Λυρικής Ποίησης, η Ερατώ της Ερωτικής Ποίησης, η Πολύμνια της Θεατρικής Τέχνης και η Ουρανία της Αστρονομίας.

Τον 3^ο αι. π.Χ. προς τιμήν των Μουσών τελούνταν τα “Μουσεία”, αγώνες δηλαδή που ήταν αποκλειστικά μουσικοί και ποιητικοί, με έπαθλο ένα απλό στεφάνι [4]. Μουσείο ονομάστηκε ο χώρος που ήταν αφιερωμένος στις Μούσες και στις Τέχνες που αντιπροσώπευαν, και κατ’ επέκταση η λέξη μουσείο απέκτησε τη σημερινή της έννοια, η οποία πέρασε μέσω του λατινικού museum σε άλλες γλώσσες. Αλλά και η λέξη μουσική, που η αρχική της σημασία αφορούσε σε οποιαδήποτε τέχνη προστατευόταν από τις Μούσες, πέρασε σε πολλές ξένες γλώσσες. Οι Μούσες συμβολίζουν την πηγή έμπνευσης για κάθε καλλιτεχνική δραστηριότητα.

Από την αρχαιότητα, οι Μούσες αποτέλεσαν θέμα πολυάριθμων καλλιτεχνικών απεικονίσεων, σε αγάλματα, ανάγλυφα, αγγεία, τοιχογραφίες, ψηφιδωτά κ.α.

Οι καλλιτέχνες εμπνέονται από τις Μούσες ακόμα και για να αναπαραστήσουν αυτές…

-  Όχι πάντα, μου ψιθύρισε μια γυναικεία φωνή, πριν προλάβω να ολοκληρώσω την πρότασή μου. Νόμιζα ότι παράκουσα, αλλά σταμάτησα να γράφω περιμένοντας να ακούσω ξανά τον ήχο που διέκοψε το σκεπτικό μου. Και η φωνή συνέχισε.

- Δε δίνουμε την έμπνευση σε όλους τους δημιουργούς. Έμπνευση είναι η πνοή, το φύσημα ωραίου - θεϊκού περιεχομένου στη μορφή. Πολλοί είναι εκείνοι που, όπως οι ίδιοι έτσι και τα έργα τους, δεν έχουν περιεχόμενο, αλλά μας χρησιμοποιούν, για να αποκτήσουν κύρος.

- Ποια είσαι; τη ρώτησα.

- Η Καλλιόπη, η πρώτη από τις Μούσες και η καλύτερη όπως έγραψες.

- Πώς γίνεται να σε ακούω, εσένα που είσαι μια θεά;

- Επικαλέστηκες τη βοήθεια των Μουσών. Ήρθα λοιπόν, να σε βοηθήσω και να με βοηθήσεις.

- Διπλά συγκινημένη από την παρουσία σου, όχι μόνο γιατί άκουσες το κάλεσμά μου, αλλά γιατί ζητάς και από εμένα κάτι.

- Σου προσφέρω την αλήθεια στα γεγονότα που καταγράφεις κι εσύ θα ορίσεις το αντάλλαγμα. Θα πούμε πρώτα για την ιστορία των Μουσών στην Ομόνοια.

- Η Ομόνοια είναι η πιο παλιά πλατεία της Αθήνας. Όταν τον Δεκέμβριο του 1834 ο βασιλιάς Όθων εγκαταστάθηκε οριστικά στην πρωτεύουσα, οι αρχιτέκτονες που είχαν αναλάβει τη διαμόρφωσή της, ο Σταμάτης Κλεάνθης και ο Εδουάρδος Σάουμπερτ, ήταν έτοιμοι να δώσουν σάρκα και οστά στα φιλόδοξα σχέδιά τους. Σύμφωνα με αυτά, ο χώρος της Ομόνοιας προοριζόταν για την ανέγερση των Ανακτόρων και εκεί θα διαμορφωνόταν μία πλατεία, η πλατεία Ανακτόρων, που θα είχε ορθογώνιο σχήμα και θα αποτελούσε την καρδιά της Αθήνας. Λόγω αντιδράσεων των ιδιοκτητών της γης, που δεν δέχονταν απαλλοτριώσεις, ως κατοικία των βασιλέων επιλέχθηκε τελικά ο χώρος που βρίσκεται σήμερα το Σύνταγμα. Η παρ’ ολίγον πλατεία Ανακτόρων έγινε κυκλική, η οποία στη συνέχεια ονομάστηκε πλατεία Όθωνος. Μετά την εκδίωξη του Όθωνα, το 1862, η πλατεία μετονομάσθηκε σε Ομονοίας. Την περίοδο 1925-1930, τα έργα για τον υπόγειο σταθμό του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου άλλαξαν για μία ακόμα φορά τη φυσιογνωμία της, ενώ με την πάροδο του χρόνου υπέστη και άλλες μεταμορφώσεις. Το 1934 κατασκευάστηκε υπόγειος εξαερισμός και προκειμένου να καλυφθούν οι οκτώ τρύπες των εξαερισμών τοποθετήθηκαν οι “Μούσες της Ομόνοιας”, οκτώ αγάλματα που απεικόνιζαν οκτώ από τις εννέα Μούσες. Η Μούσα που περίσσευε ήταν η Καλλιόπη. Δεδομένου ότι και το δικό της άγαλμα είχε παραγγελθεί, αλλά δεν τοποθετήθηκε μαζί με τα υπόλοιπα, αποφασίστηκε (άραγε από ποιους;) να στηθεί δίπλα στα δημόσια ουρητήρια, ταυτίζοντας το όνομά της με την τουαλέτα! Όταν οι φαντάροι είχαν αγγαρεία στις τουαλέτες, έλεγαν ότι είχαν ραντεβού με την Καλλιόπη. Αργότερα, όταν απομακρύνθηκαν οι κατασκευές με τα αγάλματα, κάποιες από τις Μούσες τοποθετήθηκαν σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, ενώ άλλες αγνοούνται. Αγνοείται και η Καλλιόπη, που δυστυχώς όμως, ακόμα και σήμερα, το όνομά της χρησιμοποιείται χλευαστικά για το αποχωρητήριο του στρατοπέδου [5], [6], [7]. Και η μορφή της πλατείας συνεχώς αλλάζει.

- Μακριά από τους οραματισμούς του Κλεάνθη και του Σάουμπερτ, η Αθήνα είναι σήμερα μια πόλη στερημένη από κάθε ομορφιά και λειτουργικότητα. Κατεστραμμένη από την αστοργία και την έλλειψη προνοητικότητας, αποτελεί μοναδικό μνημείο αρχιτεκτονικής τσαπατσουλιάς. Η αρμονία και η καλαισθησία, λαμπρά γνωρίσματα της πόλης κατά την αρχαιότητα, είναι ανύπαρκτα. Το αρχιτεκτονικό αλαλούμ έχει αποτυπωθεί στη στοιχειωμένη πλατεία της Ομόνοιας. Η Οδύσσεια της Αθήνας, ένα έπος άρρηκτα δεμένο με εκείνο της Ομόνοιας, θα συνεχίζεται στο διηνεκές [8]*.

- Ήταν η εκδίκησή σου αυτή; ρώτησα την Καλλιόπη.

- Αυτές είναι πράξεις ανθρώπων και όχι θεών. Όταν οι άνθρωποι φέρθηκαν με τόση ασέβεια απέναντι σε εμένα και τις αδερφές μου, εμείς απλά απομακρυνθήκαμε. Εκείνοι δεν ξαναζήτησαν την έμπνευση. Αν πραγματικά την ήθελαν, θα την είχαν. Εγωιστές και αλαζόνες, όλοι κάνουν του κεφαλιού τους, μακριά από την Τέχνη, που υποτίθεται ότι υπηρετούν.

- Με ποιον τρόπο, γράφοντας όλα αυτά, μπορώ να σε βοηθήσω;

- Ζητώ την αποκατάσταση του ονόματός μου, και η γνώση των παραπάνω δίνει ένα χέρι βοήθειας.

- Σε καταλαβαίνω απόλυτα. Πόσο πολύ, αλήθεια, ζητώ κι εγώ την αποκατάσταση του δικού μου ονόματος! Το όνομά μου χλευάστηκε επανειλημμένα. Η προηγούμενη Κυβέρνηση έθεσε σε διαθεσιμότητα χιλιάδες συναδέλφους μαζί με εμένα, και για να τα καταφέρει έριξε λάσπη εις βάρος μας, μίλησε περιφρονητικά και υποτιμητικά για τις ειδικότητές μας, μας κορόιδεψε για δήθεν τοποθέτησή μας. Σήμερα, το να ελπίζω ότι απλά θα γυρίσω πίσω, δεν μπορώ να το λάβω ως επανόρθωση. Εσένα, αν σε τοποθετούσαν στο κέντρο της Ομόνοιας, να σε θαυμάζουν όλοι, θα σου έφτανε αυτό;

- Τι είναι αυτό, λοιπόν, που απαιτούμε; Μήπως το χρήμα; Γιατί, μια άσημη σε σχέση με εμένα ζητά για τον “ψυχικό πόνο και τη στεναχώρια” που της προκλήθηκε 800.000 ευρώ![9]

- Κοινωνική δικαιοσύνη και απόδοση ευθυνών στους φταίχτες, αυτό ελπίζω και γι’ αυτό αγωνιώ. Η λιτότητα, η ανεργία, η διάλυση των κοινωνικών δομών αποτελούν κατάφωρη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για να αποκατασταθεί το αίσθημα δικαίου, πρέπει να υποδείξεις και τους ενόχους. Μία από αυτούς έχει συνδέσει το όνομά της με το χαρτί υγείας και εξέφραζε τις αποφάσεις της απερχόμενης Κυβέρνησης. Αυτήν θα την έβαζα στις τουαλέτες. Και τους υπόλοιπους στη φυλακή.

- Ηθική δικαίωση, δηλαδή. Σωστά μιλάς για το αντάλλαγμα που ορίζεις.

- Μα δεν ζητώ αυτό το αντάλλαγμα από εσένα!

-  Καθώς θα έρθει, όμως, εκείνος ο “άρχοντας” που θα τα καταφέρει, θα είναι ο πιο σεβαστός. Κι εγώ, θα έχω επιστρέψει για να τον συντροφεύω, ώστε να διοικεί με δίκαιες αποφάσεις και σωστά να αγορεύει, να σβήνει γρήγορα τις μεγαλύτερες φιλονικίες και να ικανοποιεί τους αδικημένους πολίτες με καλοπροαίρετα λόγια. Αυτό είναι των Μουσών το θείο δώρο στους ανθρώπους [10].

Πηγές:

[1], [10] Από τη Θεογονία του Ησίοδου. Μετάφραση: Εσπερίδου, Μ. (1992). Αθήνα: εκδ. Στύγα.

[2], [3], [4] Ρισπέν, Ζ. (2000). Ελληνική Μυθολογία, μετ. Ζαρούκα Κ., Τόμος Δ΄. Αθήνα: εκδ. Αργώ.

[5], [8] Φιλίππου, Φ. (2000). Ομόνοια 2000: Ταξίδι στον ομφαλό της Αθήνας. Αθήνα: εκδ. Άγρα.

* Τα λόγια αυτά είναι βεβαίως του συγγραφέα Φιλίππου Φ. (κατόπιν επεξεργασίας), αλλά θα μπορούσε να μου τα έχει εκμυστηρευτεί η Καλλιόπη!

[6] http://www.sansimera.gr/articles/324

[7] http://www.mixanitouxronou.gr/thimaste-tin-kalliopi-sto-strato-i-misiti-angaria-stis-toualetes-ofili-tin-onomasia-tis-stin-platia-omonias/

[9] http://unfollow.com.gr/web-only/16770-aggelopoulou

Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

Εικόνα:

Η Καλλιόπη, η Μούσα της επικής ποίησης. Ρώμη, Vatican Museums, Pio-Clementine Museum, Room of the Muses. Διαθέσιμη στο

<http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/OMHROS%20ODYSSEIA/Eikones.Odysseia/Homer-Omiros.htm>

Η δύναμη του κόκκινου

Πώς μπορεί να συνδέεται ένα σκίτσο του Picasso με τους Rolling Stones;

Το σκίτσο εικονίζει τον “Άνθρωπο με το γαρύφαλλο”, τον Νίκο Μπελογιάννη, ο οποίος ήταν αγωνιστής της εθνικής αντίστασης κατά των Γερμανών και μέλος του ΚΚΕ, που εκτελέστηκε το 1952 ως κομμουνιστής με την κατηγορία της κατασκοπείας. Πριν την τελική ετυμηγορία, ο Μπελογιάννης παρακολουθούσε κάθε μέρα τη διαδικασία εκδίκασης της υπόθεσή του με ένα κόκκινο γαρύφαλλο στο χέρι. Η εκτέλεσή του έμεινε στην ιστορία ως παράδειγμα υπερβολικής σκληρότητας των μετεμφυλιακών αντικομμουνιστικών διώξεων. Ο Pablo Picasso δημιούργησε ένα σκίτσο υιοθετώντας την εικόνα του ανθρώπου με το γαρύφαλλο, ως σύμβολο αντίστασης.

Για τους Rolling Stones θα αναφέρω την πρώτη συναυλία τους στην Αθήνα, στις 17 Απρίλιου 1967 (4 μέρες πριν τη “Χούντα των Συνταγματαρχών”). Η συναυλία στο γήπεδο του Παναθηναϊκού άρχισε κανονικά, αλλά δεν τελείωσε ποτέ. Λίγο πριν παιχθεί το Satisfaction, ο Mick Jagger είχε την έμπνευση να ρίξει στους θεατές κόκκινα γαρύφαλλα. Η πράξη θεωρήθηκε από την Αστυνομία επαναστατική, ως μια προκλητική επίδειξη υποστήριξης του κομμουνισμού. Η συναυλία τερματίστηκε μέσα σε πυκνό σκοτάδι, αφού οι υπεύθυνοι του γηπέδου κατέβασαν τον γενικό ρεύματος μετά από διαταγή της Αστυνομίας.

Ο σύνδεσμος των δύο αρχικών εικόνων, λοιπόν, είναι το κόκκινο γαρύφαλλο. Όχι απλά το γαρύφαλλο ή ένα γαρύφαλλο οποιουδήποτε άλλου χρώματος. Αν οι Rolling Stones πρόσφεραν στο κοινό τους λευκά γαρύφαλλα, άραγε η συναυλία θα είχε διακοπεί; Το κόκκινο σε συνδυασμό με το συγκεκριμένο λουλούδι αποτελεί σύμβολο αγώνα και αντίστασης απέναντι στο φασισμό και τη δικτατορία. Ας θυμηθούμε εξάλλου την “Επανάσταση των Γαρύφαλλων”, το στρατιωτικό κίνημα αριστερών αξιωματικών στην Πορτογαλία, που εκδηλώθηκε στις 25 Απριλίου 1974, και οδήγησε στην κατάλυση της δικτατορίας και την επαναφορά της Δημοκρατίας. Η ονομασία του κινήματος οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί κυβερνητικοί στρατιώτες τοποθέτησαν στις κάννες των όπλων τους κόκκινα γαρύφαλλα, με την προτροπή των εξεγερμένων κατοίκων, προκειμένου να ενωθούν με τους επαναστάτες.  

Έχω γράψει αρκετές φορές για το κόκκινο χρώμα και τον συμβολισμό του (Γίνε Σκηνοθέτης, Ο Άγιος Βασίλης και η Α(ρ)γία Κυριακή, Ο παραβάτης των κόκκινων γραμμών, Ποιος “αμελεί” το δημόσιο συμφέρον;). Οι συμβολισμοί προκύπτουν από τη σύνδεση των χρωμάτων με τη ζωή, τη φύση και την κοινωνία, η οποία δημιουργεί ερμηνείες που έχουν την ικανότητα να ριζώνουν μέσα μας και να χρησιμοποιούνται. Στην περίπτωση του κόκκινου, το αίμα (ζωή) προσδίδει στο χρώμα αυτό έννοιες όπως πάθος, και η οπτική κυριαρχία του σε σχέση με τα άλλα χρώματα (φύση) το καθιστούν ως χρώμα της προσοχής. Κοινωνικά το κόκκινο είναι το χρώμα της επανάστασης και του κομμουνισμού. Οι συμβολισμοί αποτελούν κώδικες επικοινωνίας που λειτουργούν άλλοτε συνειδητά και άλλοτε υποσυνείδητα, επηρεάζοντας τον αποδέκτη του εκάστοτε μηνύματος.

Τα πολιτικά κόμματα χρησιμοποιούν εκείνα τα χρώματα στα οποία έχουν εδραιωθεί χαρακτηριστικά όπως αυτά που αναφέρθηκαν. Η Αριστερά, ως πολιτική, εφαρμόζει το κόκκινο χρώμα σε σήματα, λογότυπα, αφίσες, σημαίες κ.λπ. προκειμένου να αποδώσει τον χαρακτήρα της. Κάτι τέτοιο είναι φανερό και στην προεκλογική εκστρατεία των ημερών. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι εκμεταλλεύονται τη δύναμη που έχει ο συμβολισμός του κόκκινου και όσο κι αν κάποιοι αρνούνται ότι επηρεάζονται υποσυνείδητα, θα αναφέρω ορισμένα παραδείγματα που φανερώνουν τον σκοπό των κομμάτων.

Το “Κίνημα Δημοκρατών Σοσιαλιστών” χρησιμοποιεί το κόκκινο και το πράσινο στο σήμα-λογότυπο. Το κόκκινο υπερισχύει όχι μόνο στο σύμβολο, αλλά γενικότερα στις εφαρμογές του, όπως στον ιστότοπο του κινήματος. Αναρωτιέμαι τι υποδηλώνει το κόκκινο λουλούδι (τριαντάφυλλο;), την αγάπη για το λαό ή τις αριστερές θέσεις (να γελάσω ή να κλάψω); Και γιατί τόσο κόκκινο στη διαφημιστική καμπάνια;

Αλλά και “Το Ποτάμι” αξιοποιεί τη δύναμη του κόκκινου. Παρόλο που τα χρώματα του σήματός του είναι κόκκινο και μπλε, στην εικόνα παρατηρούμε τη φράση «Να τα αλλάξουμε όλα», όπως και το σήμα, σε έντονο κόκκινο πλαίσιο. Η χρήση του κόκκινου μπορεί να θεωρηθεί ότι οφείλεται μόνο στην οπτική δυναμική του, όμως προσωπικά πιστεύω ότι οι σχεδιαστές, γνωρίζοντας τα μηνύματα που μεταφέρει το κόκκινο, στοχεύουν σε αυτήν ακριβώς την ενέργεια: Τη μεταφορά μηνυμάτων που δεν λέγονται, αλλά που μπορούν να επηρεάσουν, και στη συνέχεια, τη θεώρησή τους ως μη ειπωμένα (αφού ποτέ δεν έχουν λεχθεί).

Οι επικοινωνιολόγοι της Νέας Δημοκρατίας είναι περισσότερο ξεκάθαροι. Το πλαίσιο «Θα γυρίσουμε στο μηδέν;» έχει κόκκινο χρώμα, καθώς αναμένεται να ταυτιστεί από τον θεατή με την Αριστερά, ενώ το πλαίσιο «Λέμε την αλήθεια…» έχει μπλε αποχρώσεις, που συνδέονται με το χρώμα της συγκεκριμένης παράταξης. Όλα τα διαφημιστικά μηνύματα της ΝΔ είναι σε αυτό το στυλ. Δεν θα μπορούσε να υπάρχει διαφορετικός συνδυασμός, αφού για τη ΝΔ το κόκκινο είναι ο ακραίος αντίπαλος, που μόνο με αρνητικά μηνύματα μπορεί να συσχετιστεί.  

Παρατηρούμε καθημερινά μία “μάχη” χρωμάτων, με έντονη την παρουσία του κόκκινου και του μπλε. Λες και όλα τα άλλα χρώματα έχουν χαθεί. Στην ερώτηση «ποιος θα μπορούσε να κερδίσει τη μάχη;» απαντά ένας ακόμα παράγοντας που παίζει ρόλο στη σημασία των χρωμάτων: η ποσότητα και η τοποθέτηση του χρώματος. Τα χρώματα δίνουν τον πιο ισχυρό τους συμβολισμό όταν χρησιμοποιούνται σε μεγάλες ποσότητες και καταλαμβάνουν τη σωστή θέση.

Στο σχέδιο 1, στο αριστερό μέρος βλέπουμε 16 τετράγωνα σε διάφορες αποχρώσεις του κόκκινου (π.χ. κόκκινο της φωτιάς, ματζέντα, κοκκινοπορτοκαλί, σομόν, μπορντό, κεραμιδί κ.λπ.) και στο δεξί μέρος 16 τετράγωνα σε αποχρώσεις του μπλε (μπλε, τιρκουάζ, κυανό, θαλασσί, σμαραγδί, γκριμπλε κ.λπ.).

Σχ. 1

Οι ποσότητες των χρωμάτων των δύο πλευρών είναι οι ίδιες. Ο λευκός χώρος επηρεάζει τη δυναμική τους, αναδεικνύοντας μεν το κάθε χρώμα, συγκρατώντας όμως την έντασή τους. Δηλαδή, τα κόκκινα τραβούν την προσοχή (καθώς το κόκκινο είναι το πιο κυρίαρχο, οπτικά, χρώμα), ωστόσο δεν θα λέγαμε ότι συνολικά η αριστερή περιοχή χαρακτηρίζεται από δυναμισμό.

Τοποθετώντας τα διαφορετικά μπλε κουτάκια σε ένα πλαίσιο, το μπλε ισχυροποιείται έναντι των μικρότερων κόκκινων (σχέδιο 2).

Σχ. 2

Αν συμβεί το ίδιο στα κόκκινα τετραγωνάκια, ο κόκκινος χώρος αποκτά δυναμικό χαρακτήρα και υπερισχύει του μπλε (σχέδιο 3). Αν μισοκλείσουμε τα μάτια ώστε να βλέπουμε το κάθε εμβαδόν σα να πρόκειται για ένα χρώμα, θα έχουμε το αποτέλεσμα του σχεδίου 4. Ένα κόκκινο που υπερέχει (αριστερά) και ένα μπλε (δεξιά).

 Σχ. 3

Σχ. 4

Κατόπιν όσων δηλώθηκαν έως τώρα, είναι φυσικό να συσχετίζει κανείς το κόκκινο με τα κόμματα της Αριστεράς και το μπλε με τη Δεξιά. Μέχρι σήμερα έχουμε διαπιστώσει την ένωση των δεξιών-συντηρητικών θέσεων σε ένα σώμα με σκοπό την υπεροχή. Η ένωση αυτή έχει καθιερώσει μια σχέση που δεν αλλάζει, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της νίκης. Γι’ αυτόν το λόγο συνδέονται και θα συνδέονται εκείνοι που, όσο κι αν έχουν επιμέρους διαφορές, τους ενώνει το καπιταλιστικό σύστημα και το όφελος των λίγων. Στην αντίπερα όχθη, οι κόκκινες αποχρώσεις δεν έχουν καταφέρει ακόμα να πλησιάσουν η μία την άλλη. Οι δευτερεύουσες διαφοροποιήσεις καθιστούν δύσκολη την προσέγγιση, παρόλο που υπάρχει το κοινό σημείο, το οποίο είναι ο λαός και η σωτηρία της χώρας. Η απόχρωση, η ένταση και ο τόνος των χρωμάτων προσδίδει διαφορετικά χαρακτηριστικά σε κάθε κόκκινο, όμως η πηγή του καθενός είναι μία. Εννοείται ότι δεν αναφέρομαι σε περιπτώσεις αποπροσανατολισμού, σαν τη λέξη πράσινο ή μπλε γραμμένη με κόκκινο χρώμα!

Μόλις οι κόκκινες αποχρώσεις καταφέρουν να συγκεντρωθούν, η επανάσταση είναι σίγουρη. Από τη στιγμή που τα κόμματα της Αριστεράς (οι ψηφοφόροι τους δηλαδή) θα κατανοήσουν τη δύναμή τους, η Δεξιά θα ηττηθεί. Μόνο που όσοι εναποθέτουν τις ελπίδες τους στην Αριστερά, θα πρέπει να αντιληφθούν ότι η συγκέντρωση της δύναμης με στόχο την εξουσία δεν έχει απώτερο σκοπό την υπερτέρηση των λίγων και τη διάσωση του εαυτού τους. Το αν είναι ικανή μία εξουσία να επιβάλλει τη συμμετοχή του λαού, θα φανεί, και από αυτό θα κριθεί. Προς το παρόν αρκεί ένα ισχυρό, πραγματικά κόκκινο, μήνυμα.

Πηγές:

http://www.sansimera.gr

http://el.wikipedia.org

Η επιβίωση ως έργο τέχνης

- Σε εκείνο το σπίτι που θα πάμε, θα έχει θέρμανση, είπα, και χωρίς να το καταλάβω μου ήρθαν στο μυαλό τα λόγια:

«Αν είναι τέχνη δεν είναι για όλους, και αν είναι για όλους δεν είναι τέχνη»

Arnold Schoenberg (1874-1951).

Προσπάθησα να θυμηθώ πώς γνώρισα τον Schoenberg. Η ιστορία έχει ως εξής:

Κάθε έργο τέχνης δεν μπορεί να μιλήσει στην ψυχή όλων των ανθρώπων, ή τουλάχιστον δεν μπορεί να τους αγγίξει όλους με τον ίδιο τρόπο. Διότι το έργο τέχνης ξεκινά από το συναίσθημα στην ψυχή του καλλιτέχνη, και αυτό το συναίσθημα έχει την ικανότητα να ξυπνά παρόμοια συναισθήματα και στον αποδέκτη. Κάπως έτσι όρισε το έργο τέχνης ο ζωγράφος και θεωρητικός της τέχνης Wassily Kandinsky (1866-1944). Ο Kandinsky υποστήριζε ότι το σχήμα και το χρώμα ενεργούν, όπως ακριβώς και ο μουσικός ήχος, απευθείας στην ψυχή. Το μόνο που χρειάζεται είναι το σχήμα και το χρώμα να συντεθούν σε μία μορφή που να εκφράζει ικανοποιητικά το συναίσθημα του καλλιτέχνη και να το μεταβιβάζει σωστά στον θεατή. Δεν είναι απαραίτητο να δοθεί στο σχήμα και στο χρώμα μια όψη υλικότητας, δηλαδή φυσικών αντικειμένων. Τα μεγάλα έργα τέχνης είναι συμφωνικές συνθέσεις, όπου το μελωδικό στοιχείο παίζει ένα σποραδικό και δευτερεύοντα ρόλο. Το βασικό στοιχείο είναι η ισορροπία και η συστηματική κατάταξη των τμημάτων [1].

Ο Kandinsky ζωγράφισε την Πρώτη ανεικονική ακουαρέλα (εικόνα) το 1910. Πρόκειται για ένα έργο πολυσήμαντο που αποδεικνύει ότι δεν είναι απαραίτητη η αναφορά σημάτων της αντικειμενικής πραγματικότητας. Η επικοινωνία δεν στηρίζεται σε έναν κώδικα κοινά παραδεκτό, αλλά η συγκίνηση αποτελεί την αόρατη γέφυρα που αποκαθιστά την επικοινωνία ανάμεσα στον δέκτη και τον δημιουργό δια μέσου του έργου τέχνης. Με τη συγκίνηση ο δέκτης μπορεί να διεισδύσει μέσα στο έργο τέχνης ως το σημείο να ταυτιστεί μαζί του [2].

Ο Kandinsky είναι ένας από τους ανιχνευτές της αφηρημένης ζωγραφικής και ένας από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες που δημιούργησε μια “τέχνη χωρίς αντικείμενο”. Ωστόσο, ο Ισπανός φιλόσοφος Jose Ortega y Gasset (1883-1955) ισχυρίστηκε ότι αυτή είναι κατ’ εξοχήν μια “καλλιτεχνική τέχνη”, δηλαδή μια τέχνη που όχι μόνο φτιάχνεται από καλλιτέχνες αλλά και απευθύνεται μόνο σ’ αυτούς. Το κοινό απωθείται, σχεδόν παρά τη θέλησή του, από ένα φαινόμενο που δεν μπορεί να κατανοηθεί λόγω της παραίτησης του καλλιτέχνη από την “προβληματική του ανθρώπου”, στο όνομα της συνεχούς έρευνας των ιδιαίτερων νόμων που άπτονται του αισθητικού αντικειμένου. Αυτή η διαπίστωση λειτουργεί σε βάρος των μοντέρνων καλλιτεχνών, όμως αν εξετάσουμε τα έργα και τα θεωρητικά συγγράμματά τους, θα δούμε ότι οι οπαδοί της αφηρημένης τέχνης δεν παραιτήθηκαν από το να διερωτώνται πάνω στην πραγματικότητα, αλλά αντίθετα, η πραγματικότητα προβάλλεται στη σκέψη τους σαν μια ουσιαστική προβληματική [3].

Στο βιβλίο του Για το Πνευματικό στην Τέχνη, ο Kandinsky αναφερόμενος στην εσωτερική αξία και της σύγχρονης μουσικής, όπως αυτής των Claude Debussy και Arnold Schoenberg, λέει ότι ο ακροατής αισθάνεται συχνά προσβεβλημένος, γιατί εκσφενδονίζεται σαν μία μπάλα του τένις πάνω από το δίκτυ εκείνο που χωρίζει την παράταξη του εξωτερικά “ωραίου” και εκείνη του εσωτερικά “ωραίου”. Σ’ αυτόν που δεν το έχει συνηθίσει, εμφανίζεται το εσωτερικά ωραίο σαν άσχημο, επειδή ο άνθρωπος κλίνει γενικά στο εξωτερικό στοιχείο και δεν αναγνωρίζει με ευχαρίστηση την εσωτερική αναγκαιότητα. Ο Kandinsky υποστηρίζει, για παράδειγμα, ότι η μουσική του Schoenberg μάς εισάγει σε ένα νέο βασίλειο όπου τα μουσικά βιώματα είναι καθαρά ψυχικά. Ωστόσο χαρακτηρίζει τον συνθέτη αυτόν ως “αυτοδιαφημιζόμενο”, “απατεώνα” και “ατζαμή”, που αναγνωρίζεται με ενθουσιασμό μόνο από λίγους, καθώς με την πλήρη παραίτηση από το σύνηθες ωραίο, αναγορεύει ιερά όλα τα μέσα που στοχεύουν στην έκφραση του εαυτού του [4].

Εξαιτίας αυτών των θεωρήσεων του Kandinsky οδηγήθηκα στο βιβλίο Style and Idea: Selected Writings of Arnold Schoenberg, όπου συνάντησα το απόφθεγμα του Αυστριακού μουσικού με το οποίο ξεκίνησα το άρθρο, και όπου περιλαμβάνονται γραπτά του Schoenberg για τον εαυτό του και τη μουσική του, καθώς και μελέτες πολλών άλλων συνθετών και θεωρίες σχετικά με την τέχνη και την κοινωνία.

Πριν σχολιάσω τη φράση αυτή, θα ήθελα να δώσω και ορισμένα επιχειρήματα στα οποία ο Schoenberg βασίζει την άποψή του. Λέει, λοιπόν, ο Schoenberg, ότι κανείς δεν πρέπει να ενδίδει σε περιορισμούς άλλους από εκείνους που οφείλονται στα όρια του ταλέντου του. Κανένας βιολιστής δεν θα παίξει, έστω και περιστασιακά, με λάθος τονισμό για να ευχαριστήσει ορισμένα μουσικά γούστα, κανένας ακροβάτης δεν θα κάνει βήματα προς τη λάθος κατεύθυνση μόνο για ευχαρίστηση ή για απήχηση, κανένας σκακιστής δεν θα κάνει κινήσεις που ο καθένας θα μπορούσε να προβλέψει απλά και μόνο για να είναι ευχάριστος (επιτρέποντας με αυτόν τον τρόπο στον αντίπαλό του να κερδίσει), κανένας μαθηματικός δεν θα εφεύρει κάτι νέο στα μαθηματικά μόνο και μόνο για να κολακεύσει τις μάζες που δεν διαθέτουν το συγκεκριμένο μαθηματικό τρόπο σκέψης, και με τον ίδιο τρόπο, κανένας καλλιτέχνης, κανένας ποιητής, κανένας φιλόσοφος και κανένας μουσικός, των οποίων η σκέψη έχει φθάσει στο υψηλότερο σημείο, δεν θα εκφυλιστεί σε χυδαιότητα προκειμένου να συμμορφωθεί με ένα σύνθημα όπως “Τέχνη για Όλους”. Διότι, αν είναι τέχνη δεν είναι για όλους, και αν είναι για όλους δεν είναι τέχνη. Πιο λυπηρή είναι η ενέργεια ορισμένων καλλιτεχνών που αλαζονικά επιθυμούν να πιστεύουν ότι κατεβαίνουν από το ύψος τους, προκειμένου να δώσουν κάποια από τα πλούτη τους στις μάζες. Αυτό είναι υποκρισία… Εκείνος που χρησιμοποιεί πραγματικά το μυαλό του για σκέψη, μπορεί να διακατέχεται μόνο από μία επιθυμία: να επιλύσει το έργο του. Δεν μπορεί να αφήσει τις εξωτερικές συνθήκες να ασκούν επιρροή πάνω στα αποτελέσματα της σκέψης του… Η τέχνη δημιουργείται μόνο για τους δικούς της λόγους… Επειδή υπάρχει μόνο η τέχνη για την τέχνη [5].

Έχω την αίσθηση πως μέσα από το παραπάνω κείμενο, ο Schoenberg προσπαθεί να δικαιολογήσει ή να διαφημίσει τον εαυτό του (“αυτοδιαφημιζόμενος” όπως αναφέρει και ο Kandinsky). Εξηγεί, εμμέσως πλην σαφώς, ότι δημιουργεί τέχνη, επειδή έχοντας φθάσει στο υψηλότερο σημείο σκέψης δεν τον απασχολεί αν θα γίνει αρεστός ή κατανοητός στις μάζες. Όσοι προσπαθούν κάτι τέτοιο είναι λυπηροί, αλαζόνες και υποκριτές. Όμως, ο ίδιος δίνει το παράδειγμα του μαθηματικού για να εξηγήσει το σκεπτικό του. Από αυτό θα μπορούσε να συνεπάγεται ότι τα μαθηματικά είναι τέχνη. Και γενικά τέχνη είναι οτιδήποτε δεν γίνεται αντιληπτό από το σύνολο των ανθρώπων. Ακόμα, ο Schoenberg υποστηρίζει ότι ο καλλιτέχνης δεν επηρεάζεται από τις εξωτερικές συνθήκες. Δηλαδή, ο καλλιτέχνης εκφράζει τα συναισθήματά του, στα οποία δεν επιδρούν εξωτερικοί παράγοντες και ως εκ τούτου, γεννά εξωπραγματικά, φανταστικά και μυστηριώδη έργα, μη κατανοητά από όλους.  Η σκέψη του Schoenberg εκτός από γενικευμένη και απόλυτη είναι μάλλον μπερδεμένη, αλλά τι θα μπορούσα να καταλάβω εγώ, ο “μέσος άνθρωπος”…

Θεωρώ ότι οι απόψεις του Kandinsky έρχονται σε αντίθεση με τις απόψεις του Schoenberg.  Αν δεν είχα διαβάσει το κείμενο του δεύτερου θα έλεγα ότι η αρχική ρήση υποδηλώνει κάτι άλλο: ότι αν είναι τέχνη, δεν είναι για όλους το ίδιο. Δηλαδή ότι ο κάθε αποδέκτης επικοινωνεί και συγκινείται (ή όχι) από ένα έργο τέχνης με διαφορετικό τρόπο. Όμως για τον Schoenberg το εσωτερικά ωραίο (που προκύπτει από την ανώτερη σκέψη) δεν μπορεί να συνυπάρξει με το εξωτερικά ωραίο (που μπορεί να προκύψει από την ευχαρίστηση της μάζας). Ο ίδιος πιστεύει πως δεν μπορεί να υπάρξει Τέχνη για Όλους (αναγράφει το ο με κεφαλαίο), και αναρωτιέμαι: για όλους ως προς τι; Ως προς την πρόσβαση, την αντίληψη, την κατανόηση, την απόλαυση ή την κατοχή του έργου; Κι ένα γεύμα να ετοιμάσει κανείς μπορεί να περιέχει υλικά που να μην είναι απολαυστικά για όλους, αυτό σημαίνει ότι η μαγειρική είναι τέχνη;

Τότε και ο καπιταλισμός είναι καλλιτεχνικό κίνημα, συγκεκριμένα πρόκειται για μία καπιταλιστική τέχνη που δημιουργείται από το κεφάλαιο και εξυπηρετεί μόνο αυτό. Οι ακόλουθοί του υποστηρίζουν δυναμικά το “Όχι για Όλους” και εναντιώνονται σε κάθε σύνθημα όπως “Τροφή για Όλους”, “Στέγη για Όλους”, “Υγεία για Όλους”, “Παιδεία για Όλους”, “Εργασία για Όλους”, “Δικαιοσύνη για Όλους”. Μόνο το  “Wi-Fi για Όλους” κατά λάθος ξεστομίστηκε, αλλά κι αυτό δεν σχεδιάστηκε τελικά. Μου ξέφυγε μια μέρα και είπα ότι θα επισκεφθώ ένα σπίτι που έχει θέρμανση. Μου ήρθε τόσο φυσική αυτή η έκφραση, σα να έλεγα ότι εκείνο το σπίτι έχει έναν πίνακα Kandinsky. Οι καπιταλιστές έχουν αναγάγει την επιβίωση σε έργο τέχνης. Στον καμβά τους σκορπίζουν κινδύνους και καταστροφές με έναν συστηματικό τρόπο. Δεν αφήνουν τις εξωτερικές συνθήκες του μέσου ανθρώπου να ασκούν επιρροή πάνω στα αποτελέσματα της ανώτερης σκέψης τους. Αποκαλούν χυδαίους και υποκριτές εκείνους που αφουγκράζονται τις απαιτήσεις της μάζας. Διακατέχονται μόνο από μία επιθυμία: την διατήρηση της ανωτερότητάς τους. Γι’ αυτούς υπάρχει μόνο το χρήμα για το χρήμα. 

Δεν ξέρω πώς κατέληξα πάλι εδώ. Δεν ξέρω τι τελικά θέλει να πει ο “απατεώνας” Schoenberg. Το σίγουρο είναι πως ο καλλιτέχνης αποτελεί μέρος της κοινωνίας, αντλεί έμπνευση από αυτή, δημιουργεί για αυτή. Το έργο τέχνης είναι ο καθρέφτης της ψυχής του, είναι το αποτέλεσμα των προβληματισμών του, το οποίο προσεγγίζει τον αποδέκτη για να τον βοηθήσει να εξυψώσει και τον δικό του τρόπο σκέψης. Η τέχνη δεν αναζητά το πνεύμα, δίνει πνεύμα. Γι’ αυτό πρέπει να διδάσκεται, προκειμένου να καθοδηγεί τον άνθρωπο και να αναπτερώνει το ηθικό του. Είναι αλαζονεία να λες ότι η τέχνη δεν είναι για όλους. Η τέχνη γεννά πολιτισμό και ο πολιτισμός είναι για όλους.

Ομοίως και η επιβίωση, δεν είναι έργο τέχνης μόνο για μερικούς. Δεν αναλύεται θεωρητικά η ύπαρξη του ανθρώπου σε ανώτερη και κατώτερη, και οι άνθρωποι δεν είναι μάζα, αλλά οντότητες που ανυπομονούν να συγκινηθούν. Από εκείνο το κίνημα που θα λέει “Για Όλους”.

Εικόνα:

Wassily Kandinsky (1910). Η Πρώτη ανεικονική ακουαρέλα (First abstract watercolor). Διαθέσιμη στο <http://www.wassilykandinsky.net/work-28.php>.

Πηγές:

[1]: Ρηντ, Χ. (1978). Ιστορία της μοντέρνας ζωγραφικής. Αθήνα: Υποδομή.

[2]: Λαμπράκη-Πλάκα, Μ. (2002). Εισαγωγή στη μοντέρνα τέχνη: Σημειώσεις ιστορίας της τέχνης. Αθήνα: Εκδόσεις Αδάμ/Πέργαμος.

[3], [4]: Kandinsky, W. (1981). Για το Πνευματικό στην Τέχνη. Αθήνα: Νεφέλη.

[5]: Style and Idea: Selected Writings of Arnold Schoenberg, USA: University of California, σελ. 123-124. Διαθέσιμο στο <http://books.google.gr/books?id=jbXtxJezk5cC&printsec=frontcover&hl=el&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false>.